Dziedzictwo kulturowe

poniedziałek, 26 września 2011 07:12
Drukuj
Gromnik 
View the embedded image gallery online at:
http://gromnik2015.gromnik.pl/index.php?view=article&catid=40%3Anasza-gmina&id=85%3Adziedzictwo&tmpl=component&print=1&layout=default&page=&option=com_content&Itemid=168#sigProGalleria6d2eea2896

Ko?ció? pw. ?w. Marcina Biskupa wzniesiony na prze?. XV i XVI wieku gruntownie przekszta?cony w 1 po?owie XVIII wieku. W ca?o?ci drewniany, o zr?bowej konstrukcji ?cian korpusu i s?upowej wie?y, zachowane jest gotyckie prezbiterium, wschodnie partie ?cian nawy, zachrystia oraz obramienie okna w ?cianie wschodniej prezbiterium, nakryte ?ukiem tzw. o?lego grzbietu. Na pozornym sklepieniu polichromia figuralna z ko?ca XIX wieku.
Ponadto znajduj? si? tutaj:

Obok ko?cio?a dzwonnica kamienna wolnostoj?ca zbudowana w 1956 roku.



View the embedded image gallery online at:
http://gromnik2015.gromnik.pl/index.php?view=article&catid=40%3Anasza-gmina&id=85%3Adziedzictwo&tmpl=component&print=1&layout=default&page=&option=com_content&Itemid=168#sigProGalleria53961f0c92










View the embedded image gallery online at:
http://gromnik2015.gromnik.pl/index.php?view=article&catid=40%3Anasza-gmina&id=85%3Adziedzictwo&tmpl=component&print=1&layout=default&page=&option=com_content&Itemid=168#sigProGalleria4b27b53e63
Dwór z po?. XIX wieku, murowany, parterowy z pi?trowymi skrzyd?ami, prostok?tny, dwutraktowy z portykiem kolumnowym od frontu i galeri? kolumnow? wzd?u? tylnej ?ciany, wokó? dworu park z 1 po?. XIX wieku o powierzchni 1,5 ha.
Obecnie siedziba Urz?du Gminy.

 



Brzozowa

Ko?ció? pw. ?w. Miko?aja Biskupa z ok. 1497 r. Budowla w stylu gotyckim, drewniana o konstrukcji zr?bowej, wie?a konstrukcji s?upowej. Ca?y ko?ció? jest oszalowany, pokryty blach?.

 

Z XVI wieku pochodz?:

Do stylu pó?nobarokowego (I po?. XVIII w.) nale??:

W ko?ciele tym nadal odprawiane s? Msze ?wi?te.
Obok ko?cio?a stoi murowana dzwonnica w kszta?cie arkady z trzema dzwonami.

 

Siemiechów
Ko?ció? pw. Matki Boskiej Gromnicznej i Wniebowst?pienia Pana Jezusa, zbudowany w latach 1929 - 1935, bezstylowy, jednonawowy, z ceg?y, otynkowany, kryty dachówk?. Wn?trze ?wi?tyni zdobi? przeniesione ze starego ko?cio?a:

Obok ko?cio?a dzwonnica, a na niej dzwony: 1. Odlany w 1534 r.; 2. Odlany w 1557 r. w Brnie na Morawach.

Ko?ció? p.w. Matki Boskiej Gromnicznej , dawny parafialny - gotycki, jednonawowy, drewniany, konstrukcji zr?bowej, pokryty i pobity gontem, z pó?nobarokow? kaplic? murowan? z kamienia zbudowan? na pocz?tku XVI wieku, przebudowan? oko?o 1800 r. Ko?ció? odnawiany prawdopodobnie w 1585 r. przy udziale cie?li Jana z Mstowa. Zachrystia, uszkodzona po?arem odbudowana zosta?a oko?o 1678 r. Wie?? wzniesiono w XVII wieku, jednak w 1922 roku rozebrano.
W latach 1955 - 56 ko?ció? zosta? gruntownie odnowiony.
W 1953 roku zosta?y odkryte fragmenty polichromii z 1643 i 1726 roku,
Ponadto mo?na zobaczy?:

Ca?y region gromnicki to teren, gdzie do dnia dzisiejszego s? ?ywe tradycje kultury ludowej. W?ród wielu twórców nale?y wymieni? Jana Cicho?skiego, Stanis?awa Soch? - rze?ba, Mariana Mi?kowskiego, Teres? Krzyszkowsk? i Halin? Kras - malarstwo.
Mieszka?cy gminy s? tak?e bardzo uzdolnieni muzycznie. ?piewaj?ce dzieci i m?odzie? od wielu lat licznie uczestnicz? w konkursach i przegl?dach regionalnych, wojewódzkich, a nawet ogólnopolskich, odnosz?c znaczne sukcesy, min.: w 2000 roku zespó? "EFFATA" zdoby? Grand Prix na Ogólnopolskim Przegl?dzie Pie?ni Religijnych w Krynicy.

Najstarsze ?lady osadnictwa na terenie gminy wi??? si? z epok? kamienn? (neolitem i mezolitem). ?wiadcz? one o dokonywanej w tym okresie penetracji rejonu, która nast?powa?a wzd?u? dolin wi?kszych cieków wodnych i wierzchowinami wzgórz, w kierunkach od Bia?ej i od Dunajca ku obecnemu centrum gminy. Z epoki br?zu pochodzi jeden ?lad osadnictwa kultury ?u?yckiej. Z epoki wp?ywów rzymskich pochodz? do?? liczne ?lady osadnictwa kultury przeworskiej. Kultura przeworska pozostawi?a ?lady osad. Istniej?ce na terenie gminy ?lady osadnictwa ?redniowiecznego ?wiadcz? o starej metryce miejscowo?ci gminy Gromnik.

Wie? Gromnik nale?a?a do dóbr klasztoru tynieckiego, wzmiankowana by?a w 1288 roku. Parafia fundacji benedykty?skiej od 1346. Prawo niemieckie (?redzkie) otrzyma?a w 1326. W XIV wieku wykszta?ci?o si? tu so?ectwo dziedziczne, wykupione w 1408 roku przez Miko?aja Umacza z Woli Adamowej. Wykszta?ci? si? tu folwark szlachecki, który do ko?ca XVIII wieku by? w?asno?ci? Wielopolskich, a nast?pnie Dzwonkowskich. Wie? Siemiechów nale?a?a w XIII wieku do dóbr klasztoru tynieckiego. Powstanie wsi i jaj nazwa mia?yby by? zwi?zane z dzia?alno?ci? siedmiu mnichów eremitów, uczniów ?w. ?wirada (Siemiechów - Siedmmnichów). Po naje?dzie tatarskim w 1259 roku w?a?cicielami wsi s? Osmorgowie i Giera?towie. Lokowana na prawie niemieckim w 1326 roku wchodzi w sk?ad królewszczyzn. Parafia i ko?ció? by?y wzmiankowane w 1349 roku. Wie? Brzozowa by?a lokowana na prawie niemieckim w 1215 roku. W 1470 wzmiankowana by?a parafia, w 1596 szko?a parafialna, a 1664 roku szpital dla ubogich. Wie? Rzepiennik Marciszewski by? lokowana na prawie niemieckim w 1344 roku. Istnienie wsi Polichty w XIV wieku potwierdzone jest przez D?ugosza.
Procesy osadnicze, zachodz?ce na terenie gminy, uwarunkowane by?y ukszta?towaniem terenu. W pierwszej kolejno?ci osadnictwo obejmowa?o doliny potoków - dop?ywów Bia?ej i Dunajca, formuj?c podstawowy uk?ad sieci osadniczej, tworzony przez siedem wsi gminy. Nast?pnie powstawa?y przysió?ki, zlokalizowane na stokach i wierzchowinach wzniesie?. Towarzyszy?o temu stopniowe powi?kszanie area?u pól, ??k i pastwisk kosztem terenów le?nych. Ukszta?towanie si? granicy rolno - le?nej w jej obecnym kszta?cie nast?pi?o w I po?owie XIX wieku.
Podstaw? dla kszta?towania si? obecnej sieci drogowej by? przebieg szlaków handlowych w ?redniowieczu. Przez tereny dzisiejszej gminy Gromnik przebiega?y wówczas dwa szlaki handlowe. Pierwszy prowadzi? z Krakowa przez Zakliczyn, Biecz na Prze??cz Dukielsk?. Przebiegaj?cy dolin? Bia?ej szlak handlowy z Tarnowa na po?udnie by? tak?e wariantem szlaków w?gierskich. Osadnictwo, skupiaj?c si? pocz?tkowo w dolinach potoków, tworzy?o uk?ady ?a?cuchowe. Dalsza ekspansja zabudowy na tereny zboczy i wierzchowin wzniesie? powodowa?a formowanie si? przysió?ków , tworz?cych lu?ne uk?ady zabudowy rz?dowej lub nie tworz?cej zdefiniowanych uk?adów.
Tradycyjnym materia?em budowlanym by?o drewno. Budynki murowane zacz??y przewa?a? dopiero w latach 60-tych XX wieku. Przewa?a? typ budynku jednotraktowego na rzucie prostok?ta, szerokofrontowy, jednotraktowy, o konstrukcji zr?bowej, na podmurówce z du?ych kamieni polnych i gliny. ?ciany wznoszone by?y z bali, bielonych na zewn?trz i wewn?trz. Dach czterospadowy kryty s?om?, o wi??bie krokwiowo - j?tkowej. Elewacja o asymetrycznym uk?adzie otworów okiennych. Po prawej stronie przelotowej sieni mie?ci?a si? jedna lub dwie izby (kuchenna lub kuchenna i mieszkalna). W izbie kuchennej znajdowa? si? otwór dymny lub piec. Po lewej stronie sieni znajdowa?a si? jedna lub dwie komory. Pod?og? stanowi?o klepisko lub pod?oga z desek. Strop nagi z desek ??czonych na styk, okna skrzynkowe. Do budynku mog?a przylega? od szczytu, po stronie komory, niewielka szopka lub inne pomieszczenie gospodarcze. Proporcje rzutu w granicach od 1:2 do 1:3, w zale?no?ci od rozk?adu i ilo?ci pomieszcze? wewn?trz budynku.
Budynek gospodarczy pe?ni? funkcj? stodo?y lub budynku inwentarskiego. By? to najcz??ciej budynek szerokofrontowy, na rzucie prostok?ta o proporcjach 1:2, symetryczny, z przejezdnym boiskiem. Po obu stronach boiska znajdowa? si? s?siek i obora, chlew, stajnia albo dwa s?sieki. Pod?og? stanowi?o klepisko. Stodo?y, o konstrukcji z?bowej z bali sosnowych, posadowiano na podmurówce z kamieni polnych. Dach czterospadowy o konstrukcji krokwiowo - j?tkowej z poszyciem ze s?omy. Budynek mieszkalny i budynek gospodarczy najcz??ciej sytuowano kalenicowo do drogi.

Najstarsze przekazy o miejscowo?ciach w gminie.

· Brzozowa
(z Zagrodziem), wie?, powiat tarnowski, ma 2579 mórg rozleg?a., wtem 1560 mórg roli ornej, 292 dymów., 1682 mieszka?ców., parafia dekanatu tuchowskiego w miejscu (dusz katol. 1821). Ko?ció? pod wezwaniem ?w. Miko?aja zosta? zbudowany i po?wi?cony w 16 wieku. Szko?a ludowa jednoklasowa; kasa po?yczkowa gminna, po?o?enie pagórkowate. Brzozowa nale?a?a niegdy? do klasztoru tynieckiego.(...)

· Chojnik
Choynik, wie?, powiat tarnowski, ma 1414 m. rozleg?a, wtem 933 mórg roli ornej, 132 domów, 902 mieszka?ców, parafia w Gromniku, szko?a ludowa jednoklasowa, po?o?enie pagórkowate, gleba ?ytnia.

· Golanka lub Golonka
wie? nad Bia?? Dunajcow?, w pow. tarnowskim, nale?y do s?du powiatowego w Tuchowie, urz?du pocztowego i parafii rzym. kat. w Gromniku o 3 kilometry; le?y w okolicy górskiej, 359 metrów wzniesionej i liczy 349 mieszka?ców. Wi?ksza posiad?o?? wynosi 144 mórg lasu; mniejsza 229 mórg roli, 21 mórg ogrodów i ??k, 51 mórg pastwisk i 67 mórg lasu. W XVI w. w?asno?? klasztoru t?czy?skiego.

· Gromnik
(z Sied?owicami), wie? nad Bia??, w powiecie tarnowskim, ma parafi? rzym. katol. (dekanatu Tuchowskiego), liczy 1882 katolików, 42 izraelitów. Ko?ció? drewniany, erekcyi niewiadomej, roku 1750 konsekrowany p.w. ?w. Marcina, posiada akta od roku 1785), stacy? kolei tarnowsko - leluchowskiej (mi?dzy Tuchowem a stacy? Bogoniowice - Ci??kowice, o 32 kilometry od Tarnowa), urz?d pocztowy i telegraficzny i szko?? ludow? jednoklasow?. Mieszka?ców ma 1136, mi?dzy nimi 80 ?ydów. Wi?ksza posiad?o?? (Edward Dzwonkowskl) wynosi 542 mórg (...) roli, 33 mórg. ??k i ogrodów, 28 pastwisk i 387 mórg lasu; mniejsza posiad?o?? 747 mórg roli, 62 mórg ??k i ogrodów, 163 mórg pastw. i 208 mórg lasu. G. nale?a? w XV w. (Lib. benef. D?ugosza, III, 200) do klasztoru t?czy?skiego

· Polichty
dawniej Polikta, wie? w gminie Brzozowa, powiat tarnowski. W 1880 r. ma 75 domów, 381 mieszka?ców. (169 m??czyzn, 212 kobiety). W XV w. wie? Polythka, w par. Brzozowa, w?asno?? Spytka z Melsztyna herbu Leliwa, p?aci?a z 2 ?anów dziesi?cin? kapitule krakowskiej po fertonie szerokich groszy pragskich z ?anu (D?ugosz, L, B., I, 177). Wed?ug registru poborów powiatu sandeckiego z r. 1581 wie? Polikta i Brzozowa, dzier?awiona przez Chrz?stowskiego, mia?a 14 ?anów kmiecych, 10 zagrodników z rol?, 8 komorników z byd?em, 5 komorników bez byd?a, przekupie?, 1 kurnik, 2 rzemie?lników Cz??? nale??ca do Adama Giera?ta mia?a 4 zagród bez roli, 1 komornika z byd?em (Pawi?ski, Ma?op., str.145).

· Pó?na
osada nale??ca do Gromnika, powiat tarnowski, w okolicy podgórskiej i lesistej, nad Bia??, liczy 55 domów i 281 mieszka?ców rzymsko - katolickich. Istnia?a ju? w 1581 r. Jako osobna wie? i by?a w?asno?ci? Fel. Wielopolskiego, tak samo jak Gromnik, mia?a za? 4 ?any kmiece, 6 zagrodników bez roli, 1 komornika z byd?em i 1 komornika bez byd?a. Pomijanie tej miejscowo?ci w Skorowidzach sprowadzi?o mylne przypuszczenie (Pawlicki, Ma?op., 110), jakoby pod t? nazw? nale?a?o rozumie? Ple?n? lub Ro?nów

· (...) Rzepiennik Marciszowski
wie?, powiat gorlicki, blisko uj?cia Rzepiennika do Bia?y, zajmuje obszerniejsz? dolin? od poprzedniego [Rz. Biskupiego] i graniczy na zachód z Golank?, na pó?n. z Lubaszow?, na zachód z Rzepiennikiem Strzy?owskim a na po?ud. z Turskiem. Dwa m?yny wodne. Wie? liczy 138 domów, 760 mieszka?ców. 755 rzymskich katolików i 5 izraelitów. Posiad?o?? wi?ksza (Luc. Zeisingera) wynosi 321 roli, 17 ??k, 57 pastwisk i 222 mórg lasu; pos. mniejsza 371 roli, 34 ??k, 150 pastwisk i 179 mórg lasu. W XVI w. (Rzepiennik Marciszów) liczy? (Pawi?ski, Ma?op., 122) 21 pó??anków kmiecych, 3 zagrody bez roli, 4 komorników z byd?em, 2 rzemie?lników, 1 so?tysa. By?a do 1772 r. w wójtowstwem królewskiem i dopiero przez rz?d austryacki zosta?a sprzedan?.

· Siemiechów albo Siemichów
wie?, powiat tarnowski , nad potokiem Brzozowskim (lewy dop?. Dunajca) i przy go?ci?cu z Zakluczyna do Gromnika (nad Bia?? 5 km), wzniesiony 245 metrów npm., sk?ada si? z w?a?ciwej wsi i przysio?ków: Góry Wielkie, Góry Ma?e, ??k, Moszczenice i Wiesio?ka. Podobnie i obszar wi?kszej posiad?o?ci dzieli si? na trzy cz??ci: Siemiechów, Le?niczówk? i Dybówk?. Ca?a osada liczy 247 dymów (11 na obszarze wi?kszej posiad?o?ci) i 1595 mieszka?ców (769 m??czyzn, 826 kobiet); 1547 rzymskich katolików i 48 izraelitów. Obszar wi?kszej posiad?o?ci wynosi 579 roli, 6 ??k, 14 past. i 511 mórg lasu; pos. mniejsza ma 1687 roli, 132 ??k, 310 pastwisk i 307 mórg lasu. We wsi jest drewniany ko?ció? paraf. i szko?a ludowa. Parafia nale?y do dyecezji tarnowskiej, dekanatu tuchowskiego. Wed?ug D?ugosza (L. B., III, 216) wie? Szemychów mia?a parafi? i nale?a?a dawniej do opactwa tynieckiego na mocy przywileju Kazimierza Wielkiego. z r. 1354, ale j? Spytek z Melsztyna przemoc? odebra? klasztorowi, nied?ugo przed bitw? nad Worsk?? 1398 r., w której poleg? "i s?usznie utraci? swoje, który zaj?? cudze". V drugiej wzmiance (II, 276) milczy D?ugosz i?by Siemiechów nale?a? do opactwa tynieckiego. W 1581 r. Sziemichow (Pawi?ski, Ma?op., 118) ze so?tystwem nale?a? do Siemichowskiego i liczy? 25 ?anów kmiecych, 10 zagród bez roli, 3 komorników z byd?em, 8 bez byd?a, 4 rzemie?lników i 1 1/2 ?ana so?tysiego. Wioska ta graniczy na zach. z Fa?ciszow?, na wschód z Gromnikiem, na p?d. z Brzozow? a na p?n. przez du?y bukowy las z ?ubink?. Siemiechowskie starostwo niegrodowe, w woj. krakowskiem, pow. bieckim, pod?ug spisów podskarbi?skich z r. 1770 obejmowa?o wie? Siemiechów z wójtowstwem i trzy folwarki, które w tym czasie posiada? Ignacy Krasi?ski, op?acaj?c ze? kwarty z?p. 1266 gr. 17, a hyberny z?p. 458 gr. 12. Po zaj?ciu tych dóbr przez rz?d austryacki w r. 1772, ten?e sprzeda? je w r. 1789 temu? Krasi?skiemu za cen? lustracyjn?.

 

Ko?cio?y i kaplice, krzy?e przydro?ne

Brzozowa

Chojnik

Golanka

Gromnik

Rzepiennik Marciszewski